Si Andrés Bonifacio y de Castro ay isinilang noong Nobyembre 30, 1863, sa Tondo, Maynila. Siya ang panganay sa anim na magkakapatid nina Santiago Bonifacio at Catalina de Castro. Dahil sa maagang pagpanaw ng kanilang mga magulang, si Bonifacio ang tumayong haligi ng pamilya at naghanapbuhay upang matustusan ang kanyang mga kapatid.

Bagamat hindi siya nakatapos ng pormal na edukasyon, naging malakas ang kanyang loob sa pag-aaral ng sarili. Natutunan niya ang Espanyol, Ingles, at Tagalog, at nagbasa ng maraming aklat tungkol sa kasaysayan, batas, at rebolusyon. Ang kanyang kaalaman ay naging pundasyon ng kanyang pagiging pinuno ng himagsikan.

Trabaho at Pakikilahok sa Kilusang Propaganda

Bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamilya, nagtrabaho siya bilang empleyado sa Fressell & Co., isang kompanyang Aleman, at kalaunan ay naging ahente sa isang pabrika ng rattan. Kahit abala sa trabaho, naging aktibo siya sa pagbabasa ng mga aklat tungkol sa kalayaan at reporma, kasama ang mga sinulat nina José Rizal, Victor Hugo, at Voltaire.

Naging kasapi rin siya ng La Liga Filipina, isang samahan na itinatag ni José Rizal noong 1892 na naglalayong makamit ang mapayapang pagbabago sa pamamahala ng Espanya sa Pilipinas. Ngunit nang ipatapon si Rizal sa Dapitan, nawala ang pag-asa ni Bonifacio sa repormang mapayapa.

Pagtatatag ng Katipunan

Dahil sa paniniwalang hindi na makakamtan ang kalayaan sa mapayapang paraan, itinatag ni Bonifacio, kasama ang iba pang makabayan, ang Kataas-taasang Kagalang-galangang Katipunan ng mga Anak ng Bayan (KKK) noong Hulyo 7, 1892.

Ang Katipunan ay isang lihim na samahan na may layuning palayain ang Pilipinas mula sa pananakop ng Espanya sa pamamagitan ng armadong pakikibaka. Si Bonifacio ang naging Supremo o pinakamataas na pinuno ng samahan. Siya rin ang may-akda ng mga mahahalagang dokumento at panunumpa ng Katipunan, kabilang ang “Dekalogo ng Katipunan.”

Simula ng Himagsikan at Sigaw sa Balintawak

Noong Agosto 1896, natuklasan ng mga Espanyol ang lihim na Katipunan, kaya napilitan ang samahan na simulan ang rebolusyon. Tinipon ni Bonifacio ang kanyang mga tauhan sa Pugad Lawin (o Balintawak) at doon pinunit nila ang kanilang mga sedula bilang tanda ng pagsisimula ng himagsikan. Ang pangyayaring ito ay tinawag na “Sigaw sa Balintawak” o “Sigaw ng Pugad Lawin”.

Sa kabila ng kakulangan sa armas at suporta, nagtagumpay ang Katipunan sa maraming labanan, lalo na sa Cavite kung saan lumitaw ang dalawang paksyon—ang Magdalo (pinamumunuan ni Emilio Aguinaldo) at ang Magdiwang (sumusuporta kay Bonifacio).

Labanan ng Kapangyarihan at Pagkamatay

Dahil sa alitan sa pagitan ng Magdalo at Magdiwang, ipinatawag ang Tejeros Convention noong Marso 22, 1897, upang bumuo ng isang rebolusyonaryong pamahalaan. Sa halalang naganap, natalo si Bonifacio sa pagka-pangulo at si Emilio Aguinaldo ang nahalal. Si Bonifacio ay inalok ng posisyong “Director of the Interior,” ngunit ito’y tinutulan ng ilang delegado dahil sa kakulangan niya ng pormal na edukasyon. Labis itong ikinagalit ni Bonifacio.

Dahil sa hindi pagkakasundo, bumuo si Bonifacio ng sarili niyang pamahalaan. Ito ay itinuring na pagtataksil ni Aguinaldo at ng kanyang mga tauhan, kaya siya ay inaresto. Sa kabila ng kanyang pagtatanggol, si Bonifacio at ang kanyang kapatid na si Procopio ay hinatulang mamatay.

Noong Mayo 10, 1897, sa utos ng pamahalaang Aguinaldo, si Bonifacio at ang kanyang kapatid ay binaril sa Bundok Buntis, Maragondon, Cavite. Ang eksaktong lokasyon ng kanyang libingan ay hindi pa rin tiyak hanggang sa kasalukuyan.

Pamana at Epekto

Bagamat hindi siya naging pangulo ng Pilipinas, si Andrés Bonifacio ay kinikilala bilang Ama ng Himagsikang Pilipino. Ang kanyang diwa ng kalayaan at pagmamahal sa bayan ay nananatili sa puso ng bawat Pilipino. Ang kanyang kabayanihan ay ginugunita tuwing Nobyembre 30, isang pambansang pista opisyal sa Pilipinas.

Maraming monumento, paaralan, at institusyon ang ipinangalan sa kanya bilang pagkilala sa kanyang sakripisyo at kontribusyon sa kasarinlan ng bansa.