Ang pandiwa ay isa sa mga mahahalagang bahagi ng pananalita sa wikang Filipino. Ito ay nagsasaad ng kilos, aksyon, o galaw ng isang tao, hayop, bagay, o pangyayari sa isang pangungusap.

Mga Gamit ng Pandiwa

Ayon sa gamit, may tatlong pangunahing gamit ang pandiwa:

1. Pandiwa bilang Aksyon
2. Pandiwa bilang Karanasan
3. Pandiwa bilang Pangyayari

1. PANDIWA BILANG AKSYON

Ang pandiwa ay nagsasaad ng isang kilos o aksyon na may tagaganap. Karaniwang may simuno o aktor na gumaganap ng kilos sa pangungusap.

Mga Halimbawa:

📌 Umalis si Juan upang maghanap ng trabaho.

• Pandiwa: umalis
• Panlapi: um-
• Salitang-ugat: alis
• Tagaganap: Juan
• Gamit: Aksyon

📌 Nagluto si Lola ng adobo para sa kanyang pamilya.

• Pandiwa: nagluto
• Panlapi: nag-
• Salitang-ugat: luto
• Tagaganap: Lola
• Gamit: Aksyon

📌 Tumakbo ang bata sa parke.

• Pandiwa: tumakbo
• Panlapi: um-
• Salitang-ugat: takbo
• Tagaganap: bata
• Gamit: Aksyon

📌 Sumayaw ang mga bata sa entablado.

• Pandiwa: sumayaw
• Panlapi: um-
• Salitang-ugat: sayaw
• Tagaganap: mga bata
• Gamit: Aksyon

🔹TANDAAN: Kapag ginamit bilang aksyon, ang pandiwa ay maaaring makita sa iba’t ibang aspekto ng panahunan (perpektibo, imperpektibo, at kontemplatibo).

---

2. PANDIWA BILANG KARANASAN

Ginagamit ang pandiwa bilang karanasan kapag may emosyon o damdamin ang tagaganap ng kilos. Ito ay nagpapahayag ng damdamin, saloobin, o estado ng isang tao.

Mga Halimbawa:

📌 Nalungkot si Carla nang umalis ang kanyang kaibigan.

• Pandiwa: nalungkot
• Panlapi: na-
• Salitang-ugat: lungkot
• Tagadamdam: Carla
• Gamit: Karanasan

📌 Natakot ang mga bata sa malakas na kulog.

• Pandiwa: natakot
• Panlapi: na-
• Salitang-ugat: takot
• Tagadamdam: mga bata
• Gamit: Karanasan

📌 Nagalak ang mga mag-aaral sa kanilang pagtatapos.

• Pandiwa: nagalak
• Panlapi: na-
• Salitang-ugat: galak
• Tagadamdam: mga mag-aaral
• Gamit: Karanasan

📌 Nainis si Ana sa kanyang kapatid dahil sa ingay nito.

• Pandiwa: nainis
• Panlapi: na-
• Salitang-ugat: inis
• Tagadamdam: Ana
• Gamit: Karanasan

🔹TANDAAN: Kapag ginamit bilang karanasan, ang pandiwa ay madalas na may kasamang panlaping na- o nag- na nagpapakita ng damdamin ng isang tao.

---

3. PANDIWA BILANG PANGYAYARI

Ang pandiwa bilang pangyayari ay ginagamit upang ipakita na may naganap na isang mahalagang pangyayari o kaganapan na may dahilan at epekto.

Mga Halimbawa:

📌 Nasira ang bahay nila dahil sa malakas na bagyo.

• Pandiwa: nasira
• Panlapi: na-
• Salitang-ugat: sira
• Sanhi/Pangyayari: malakas na bagyo
• Gamit: Pangyayari

📌 Nagkaroon ng matinding pagbaha sa lungsod dahil sa tuloy-tuloy na pag-ulan.

• Pandiwa: nagkaroon
• Panlapi: nag-
• Salitang-ugat: karoon
• Sanhi/Pangyayari: tuloy-tuloy na pag-ulan
• Gamit: Pangyayari

📌 Nagiba ang gusali matapos ang malakas na lindol.

• Pandiwa: nagiba
• Panlapi: nag-
• Salitang-ugat: giba
• Sanhi/Pangyayari: malakas na lindol
• Gamit: Pangyayari

📌 Nagdulot ng takot ang sunog sa buong barangay.

• Pandiwa: nagdulot
• Panlapi: nag-
• Salitang-ugat: dulot
• Sanhi/Pangyayari: sunog
• Gamit: Pangyayari

🔹TANDAAN: Kapag ginamit bilang pangyayari, ang pandiwa ay naglalarawan ng isang kaganapan o epekto na dulot ng isang pangyayari o dahilan.

---

ASPEKTO NG PANDIWA

Ang aspekto ng pandiwa ay tumutukoy sa panahon kung kailan naganap, nagaganap, o magaganap ang kilos.

1. Perpektibo (Naganap na Kilos)

• Ginagamit kung ang kilos ay tapos nang gawin.
• Halimbawa:
  • Umalis na si Pedro kahapon.
  • Kumain ako ng agahan kanina.
  • Nagluto si Nanay ng adobo.

2. Imperpektibo (Nagaganap na Kilos)

• Ginagamit kung ang kilos ay kasalukuyang nangyayari o ginagawa.
• Halimbawa:
  • Umiinom ng gatas ang bata ngayon.
  • Naglalaro ng chess si Mark.
  • Umuulan sa labas.

3. Kontemplatibo (Magaganap na Kilos)

• Ginagamit kung ang kilos ay gagawin pa lamang sa hinaharap.
• Halimbawa:
  • Aalis kami sa susunod na linggo.
  • Mag-aaral ako bukas ng hapon.
  • Magtatanim si Lolo ng gulay.

---

KAHALAGAHAN NG PANDIWA

Ang pandiwa ay isang mahalagang bahagi ng pananalita dahil ito ang nagbibigay-buhay sa isang pangungusap. Sa pamamagitan ng tamang paggamit ng pandiwa, mas nagiging malinaw at epektibo ang pagpapahayag ng ideya, damdamin, at impormasyon.

---

PAGSASANAY SA PANDIWA

A. Tukuyin kung ang pandiwa sa pangungusap ay ginamit bilang aksyon, karanasan, o pangyayari.

1. Nagsulat ng liham si Ana para sa kanyang guro.
2. Nalungkot ang bata matapos mawala ang kanyang aso.
3. Nasunog ang bahay dahil sa napabayaang kandila.
4. Sumayaw si Carla sa kanilang pagtatanghal.
5. Nagalak ang magulang sa mataas na grado ng anak.

B. Ibigay ang aspekto ng pandiwa sa bawat pangungusap.

1. Nag-aral si Ben ng kanyang leksyon.
2. Kumakain kami ng hapunan ngayon.
3. Aalis kami sa probinsya sa susunod na linggo.
4. Natulog si Lolo matapos kumain ng tanghalian.
5. Naglilinis ng bahay si ate tuwing umaga.